کرفتو، یادگاری از عهد باستان

 

	زیباترین و بزرگترین غار باستانی ایران که بخش هایی از آن نیز دست کن است، کرفتو نام دارد و به حق نماد عینی تطبیق نیاز انسان با بضاعت طبیعت است. این غار چهار طبقه با اتاق ها و راهروهای تو در تو در بین شهرهای تکاب و دیواندره قرار گرفته و براساس آثار و اشیاء به دست آمده از آن و همچنین حفاری های باستان شناسی انجام شده، تاریخچه سکونت در این غار را به زمان اشکانیان نسبت می دهند. پس از آن دوران نیز این غار در دوره های مختلف تاریخی، جایگاه زندگی و عبادتگاه اقوام مختلف بوده است. البته دست افزارهای فراوانی مربوط به دوران پیش از تاریخ در داخل و اطراف این غار کشف شده که نشان می دهد انسان های اولیه نیز در آن سکونت داشته اند. این غار به شماره 330 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. براساس یافته های زمین شناسی، کرفتو در دوران مزوزوئیک زیر آب بوده و در اواخر این دوره ارتفاعات آن از آب خارج شده است. مستشرقان و محققان بسیاری از جمله دمرگان، راولینسون، کرپورتر، خانیکف و فون گال از غار کرفتو بازدید و نقشه هایی از آن تهیه و ارائه کرده اند. کرپورتر نقشه غار را تهیه کرد، استین آن را تکمیل نمود و فون گال به تصحیح آن پرداخت. در سوی دیگر دره، کوه دیگری وجود داد که به علت القا شکل طبیعی آن، مردمان محلی به آن "سه دختران" می گویند. دو چشمه آب نیز در زیر تقاب های پایین غار وجود دارد که سالیان دراز مردم از آن بهره مند شده اند.    چگونه می توان به این غار دسترسی یافت؟ موقعیت غار کرفتو و صخره های مرتفع اطراف آن از جنوب در میان روستای مسعود آباد دیواندره، از غرب به روستای میر سعید سقز، از شمال به روستاهای علی آباد و نخود دره تکاب و شرق و جنوب شرقی نیز محاط به روستای یوزباش کندی می باشد. دسترسی به غار کرفتو از سه طریق امکان پذیر است. اول از مسیر شهر دیواندره و سه راهی تکاب گوربابا علی، دوم سقز و از مسیر روستای صاحب به میر سعید و سوم از راه تکاب و جاده روستای علی آباد. معماری طول غار کرفتو حدود 750 متر است و راههای فرعی متعددی از آن منشعب می شود. در طول سکونت انسان در این غار تغییرات و دگرگونی های عمده و دخل و تصرفات بسیاری در آن به وجود آمده و حجاران هنرمند، به زیبایی فضاهایی را در مدخل های غار تراشیده و اتاق ها، راهروها و دالان های متعددی در آن وجود آورده اند. این غار در میان غارهای دست کن ایرانی از معماری کاملی برخوردار است. ورودی غار از دامنه کوه حدود 25 متر فاصله دارد و در گذشته راهی نسبتا سخت و دشوار در کمر کوه، بازدیدکنندگان را هدایت می کرد. اما امروز با عبور از پلکانی فلزی می توان به دهانه ورودی غار رسید. در معماری صخره ای این غار 4 طبقه شناسایی شده که این امر از اهمیت ویژه ای در معماری صخره ای برخوردار است. در ورودی یکی از اتاق ها در طبقه سوم کتیبه ای به خط یونانی وجود دارد که از الهه هراکلس یاد کرده است و به همین علت غار را معبد هراکلس (هرکول) نیز می نامند. در این کتیبه چنین آمده است. "در این جا هراکلس سکونت دارد، باشد که پلیدی در آن راه نیابد" نتیجه آزمایشات خاک شناسی از غار کرفتو نشان می دهد به علت فعالیت های جزئی و فعل و انفعالاتی که در سطح غار به عمل آمده و رسوباتی که بر جای مانده، این غار از هزاره چهارم پیش از میلادی عاری از فعالیت های انسانی بوده و ساکنین غار که گله دارانی کوچ رو بوده اند منطقه را ترک کرده اند. در غار کرفتو گمانه هایی حفر گردیده که بعضا تا عمق 5/5 متر پایین رفته است و با توجه به لایه های موجود که تحتانی ترین آن دارای تراشه های سنگی و تیغه ای است یک فاصله هزار ساله را نشان می دهند و دوباره به آثار زیست انسانی می رسد. این غار دارای چهار دوره سکونتی است : پیش از تاریخ، اشکانی، ساسانی، اسلامی که دوره سلوکی آن چندان مورد یقین نیست. در معماری غار، علاوه بر ایجاد اتاق ها و راهروهای عبوری، سعی شده تا اتاق ها با هم مرتبط باشند، نورگیرها و پنجره هایی به سمت بیرون و مناظر طبیعی ارتفاعات مجاور غار تعبیه شده است. در برخی از اتاق ها بر دیواره های غار نقوشی به صورت تجریدی از حیوان، گیاه و انسان حجازی شده که بیشتر جنبه آیینی دارد. همچنین نمونه سفال ها و اشیای به دست آمده در غار، ادامه سکونت انسان را در طول دوران تاریخی اشکانی و ساسانی دوران اسلامی یعنی قرون ششم تا هشتم قمری مسجل می سازد. طی سالهای اخیر توسط سازمان میراث فرهنگی استان کردستان اقداماتی به منظور تسهیل بیشتر برای بازدید کنندگان این غار صورت گرفته که شامل ساماندهی محوطه بیرون غار، پله بندی، ایجاد سکوهای استراحت، پارکینگ، سرایداری، سرویس های بهداشتی و برق کشی غار است. کرفتو به عنوان یک زیستگاه باستان شناسان و کارشناسان پس از بررسی هایی که طی چند سال گذشته در محوطه باستانی غار کرفتو و محوطه های باستانی اطراف آن انجام دادند، متوجه شدند که این غار 4 طبقه تاریخی - طبیعی هفت هزار سال سکونت را در خود جای داده است. غار کرفتو یکی از مهم ترین غارهای طبیعی و تاریخی کشور است که چهار طبقه سازه، تالارها و فضاهای متعدد است. قدمت دقیق این غار تا پیش از بررسی ها مشخص نبود و کارشناسان با توجه به آثار به دست آمده در آن، قدمت آن را به دوره سلوکی و اشکانی نسبت می دادند، اما بررسی های بعدی چهار هزار سال به قدمت این غار افزود. در کنار این بررسی های انجام شده غار دیگری نیز به نام کانی میکایل در این منطقه کشف شده که آثار به دست آمده در آن متعلق به هزاره پنجم پیش از میلاد و همزمان با سکونت های اولیه در اطراف و همچنین غار کرفتو است. وضعیت آب و هوایی غار  غار کرفتو در سینه یک رشته کوه آهکی در شمال دره ای عمیق قرار گرفته که آثار متعددی از پناهگاه ها، ذخمه ها و حفره هایی نیز در کنار غار اصلی دیده می شود. موقعیت غار به گونه ای است که به طور کلی بادگیر نبوده و در زمستان برف دامنه جنوبی را نمی پوشاند، در حالی که 500 متر دورتر و در جنوب خاوری، غار بادگیر بوده و برف آن را کاملا می پوشاند، به همین دلیل در زمستان ها و هنگام سرما درون غار گرم و در تابستان به لحاظ کوران باد غار خنک است. پیشینه کاوش ها در زمینه غار کرفتو  غار کرفتو در سال 1818 توسط "سر رابرت کرپورتر" بازدید و کتیبه آن خوانده شد. در سال 1838 "هنری الوینسون" از غار بازدید کرد و آنچه را که به وسیله کرپورتر از کتیبه خوانده شده بود، اصلاح نمود. در سال 1963 "سر اورل اشتین" همراه با دستیار هنری اش ایوب خان نقشه اتاق های حجاری شده، راهروها و دهلیزهای طبیعی را تهیه کردند که البته اکنون با توجه به این که خاک برداری و پاک سازی راهروها و دهلیزها به طور کامل انجام گرفته، نقشه اشتین کامل نیست. نتایج حاصله از کاوش ها پس از انجام گمانه زنی ها در محوطه درون غار و بیرون از آن، خاک های موجود به طور کامل غربال گردید که 22 هزار قطعه سفال مربوط به دوره های مختلف به دست آمد. با توجه به مطالعات مقدماتی بر روی سفالینه های یافت شده و محوطه های اطراف آن معلوم گشت که در دوره های پارت و ساسانی و قرون هفت و هشت هجری غار کرفتو فعال بوده ولی از نظر نوع فعالیت و مورد استفاده قرار گرفتن آن، متفاوت بوده است. بدین صورت که در دوره های پیش از اسلام، به احتمال فراوان نوعی مرکز آئینی و نیایش محسوب می شده و در دوره های اسلامی و با تغییرانی که در آن ایجاد کرده بودند، به عنوان سکونت گاه و چه بسا مکان دفاعی کاربری داشته است و به همین سبب است که هنوز هم محلی ها غار کرفتو را " قلعه" می نامند. غار باستانی و زیبای کرفتو به سبب داشتن معماری منحصر به فرد و بی نظیر صخره ای همیشه مورد توجه بوده و به عنوان یکی از جاذبه های طبیعی بی دلیل استان کردستان، گردشگران زیادی را به سوی خود فرا می خواند. نشریه طبیعت گردی ضمن توصیه به بازدید از این غار از بازدیدکنندگان تقاضا دارد از رها سازی زباله، تخریب و نوشتن یادگاری بر روی دیواره غار جدا خودداری نمایند.  گزارش: رضا نوری  فصلنامه تخصصی طبیعت گردی (شماره 2) http://www.tabiatgardy.com/ http://www.irancaves.com/

گاز رادُن، دَمِ پیرِ زمین

 

	رادُن گازی پرتوزا از خانواده اورانیوم_رادیوم است که معمولا از هسته اورانیوم 238 پس از طی چند دوره تجزیه خارج می‌شود. این گاز بدون رنگ، بدون بو، سنگین، با توانایی حرکت کند، که معمولا در غارها و در امتداد شکستگی‌ها خارج شده وبه ویژه در بخش پایانی تونل‌ها و غارها جمع می‌گردد. از ایزوتوپ‌های مهم گاز رادُن، رادُن 222 است که از رادیوم 226 با پرتو آلفا در خانواده اورانیوم_رادیوم تولید می‌شود. نیمه عمر رادُن یادشده بیش از سه روز نیست که آن هم به نوبت خود به رادیوم 218 تبدیل خواهد شد. هسته‌های رادیوم ایجاد شده با پرتوزایی قوی و خاصیت یون‌سازی که دارند، به هنگام تنفس خطراتی را به وجود می‌آورند. رادُن تنفس شده به مرور زمان به رادیوم تبدیل گشته و در حفره‌های داخلی شُش‌های غارنورد برجای می‌ماند. این رادیوم، یکی از دلیل بیماری سرطان می‌تواند باشد. خوشبختانه، در غارهای آهکی، به دلیل پرتوزا نبودن مواد آهکی، مقدار گاز رادُن به کمترین میران ممکن کاهش یافته و در بیشتر موارد پایین‌تر از مقدار خطرناک قرار دارد. از این‌رو ایمنی غارنوردان تا حد زیادی تامین می‌شود. با این وجود هراز گاهی کنترل و پایش‌های علمی لازم است. درصورت توقف‌های طولانی، باید اندازه‌گیری‌های لازم انجام پذیرد. در غارهایی که جنس سنگ‌های دربرگیرنده دیواره از نوع سنگ‌های آذرین باشد، انجام این امر توسط متخصصان امر بسیار ضروری است. اندازه‌گیری گاز رادُن توسط دستگاه‌های ویژه این کار امکان‌پذیر است. بنا به نوشته دانشمند فرزانه شادروان دکتر عبدالکریم قریب، پدر دانش غارشناسی ایران، بسیاری از غارهای ایران در کوه‌های آهکی یا غیرآهکی، نخست بر اثر ایجاد شکاف‌های کمابیش پهن و طولانی، به وسیله گسله‌ها و سپس به وسیله راه‌ یافتن آب دارای گازکربنکی در آنها به مرور زمان گسترده‌تر شده و در آنها چکنده‌ها و چکیده‌ها و دیگر شکلهای حاصل تز رسوب و نشست آهک ایجاد شده‌اند. گاز خطرناک دیگری که غارنوردان را تهدید می‌کند گاز کربنیک CO2 است. این گاز بدون رنگ و بدون بو است. در برخی از غارها این گاز متراکم شده، باعث خفگی افراد می‌گردد. چون گازکربنیک از هوا سنگین‌تر است، بیشتر در بخش پایین فضای غار جای‌می‌گیرد. در گذشته که دستگاه‌های دقیق اندازه‌گیری و اعلام خطر وجود نداشت، غارشناسان (فرانسوی) به همراه خود سگ کوچکی را می‌بردند. چون سر سگ پایین و در نزدیکی سطح زمین است، اگر در غار گاز کربنیک وجود داشته باشد، نشانه‌های خفگی و بی‌هوشی در سگ نمایان می‌شود. همچنین بیماری خطرناکی که امکان دارد در برخی از غارها در نواحی گرمسیر، غارنوردان به آن مبتلا شوند، بیماری "هیستوپلاسما کاپسیلاتوم" معروف به بیماری فرعون است. عامل این بیماری نوعی قارچ ذره‌بینی است که میان غبار و گرد و خاک وجود دارد و به همراه تنفس وارد شُش‌های انسان می‌شود.    تالیف : مهندس جعفر سپهری مدرس دانشگاه جامع علمی‌کاربردی و مدرس دانشگاه آزاد اسلامی http://www.irancaves.com/

ارتباط غارها و مناطق کارستی با آب و هوای جهان

 

	دانشمندانی که به مطالعه غارها و کارست می پردازند همانند دیگر پژوهشگران در پی اطلاعاتی هستند که تا حد امکان رهنمون پاسخ پرسشها باشد. غارها پاسخهای مهمی را در خود دارند. بطور مثال غارهایی که فسیلهای جانوران را در خود دارند یا آثار انسانهای دوران کهن را ثبت کرده اند، ارزش بالایی در فهم تغییرات اقلیمی و شرایط محیطی گذشته دارند. بطور مثال، استالاکتیتها (چکنده ها) و استالاگمیتها (چکیده ها) بر اثر رسوب مواد معدنی موجود در قطرات آب از سقف غار طی هزاران سال رشد می کنند. تجزیه و تحلیل شیمیایی مواد معدنی، شرایط محیطی زمان رسوب را نشان می دهد. مقطع عرضی یک استالاکتیت، همانند حلقه های درخت، مجموعه ای از حلقه های هم مرکز است که قدیمی ترین لایه در مرکز قرار دارد. آزمایشات پیچیده شیمیایی بر روی ترکیبات معدنی در فاصله های مختلف از مرکز – و در نتیجه در زمانهای مختلف – زمان رسوب و اطلاعات دیگری را مشخص می کند. ویژگیهای خاصی از اتمهای اکسیژن درون مواد معدنی، اطلاعاتی از دمای غار در زمان رسوب را نشان می دهد که با دمای میانگین سالانه سطح بیرونی سیستم غاری مرتبط است. استالاکتیتها و غارسنگهای مشابه، اطلاعاتی نیز در مورد پوشش گیاهی محیط بیرون غار می دهند. میزان رشد تشکیلات غاری، بیانگر تغییرات آب و هوایی و میزان رطوبی و خشک بودن منطقه در زمانهای دور هستند. با تغییرات آب و هوایی و نوسانات دمایی در طی هزاران سال، جزییات در ساختار، اندازه و ترکیبات غارها ثبت شده اند. یکی دیگر از زمینه های مطالعاتی دانشمندان، بررسی تاثیر حل شدن بسترهای آهکی بر میزان دی اکسید کربن در اتمسفر است. نوسان میزان گاز CO2 در جو، به میزان ارسال سالانه این گاز به جو توسط فعالیتهای انسان ارتباط زیادی دارد. بطور کلی تغییرات CO2 در جو، به فرایندهای دیگری نیز که این گاز را کم یا زیاد می کنند، بستگی دارد، مانند رشد گیاهان و اقیانوسهای کره زمین. تقریبا 15 درصد سطح خشکی های کره زمین مناطق کارستی است. گاز CO2 موجود در اتمسفر بطور طبیعی در آب حل می شود و اسید کربنیک ضعیفی را تشکیل می دهد که نقش مهمی در حل کردن بستر سنگ آهک دارد و در نتیجه موجب تشکیل غارها، حفره ها و کانالهای زیرزمینی در مناطق کارستی می شود. اگرچه فعل و انفعالات شیمیایی مرتبط پیچیده هستند ولی نتیجه این فرآیند بطور خلاصه به این صورت است که مقداری از کربن که در ابتدا بصورت CO2 در اتمسفر وجود دارد در نهایت بصورت کربن محلول در آب بوسیله چشمه ها از درون غارها خارج می شود و به اقیانوسها وارد می شود، اگرچه حجم این مقدار کربن نسبت به مصرف سوختهای فسیلی کم است ولی دانشمندان تلاش می کنند تا مقدار این انتقال کربن و نیز چگونگی توازن با فعل و انفعالات معدنی مرتبط در اقیانوسها را بدانند. منبع مقاله نوشته کریس گلوز http://www.irancaves.com/

سیری در نقاشی های دیواری ۱۰ هزار ساله غار دوشه: زایش هنر در سپیده دم تاریخ

	نقاشی دیواری به عنوان یكی از اشكال هنری در طول تاریخ همواره از اهمیت خاصی برخوردار بوده است. تأثیر این نقاشی ها بر زندگی انسان از دیر باز تا كنون آنچنان پایدار و ماندنی است كه می توان گفت كمتر رشته هنری چنین تأثیری را داشته است، زیرا كه خیلی از رشته های هنری در مقاطعی از تاریخ بنا به ضرورت و مجموعه شرایط خاصی شكل گرفته و در مقاطعی دیگر ازمیان رفته یا كاربرد لازم خود را از دست داده اند. اما نقاشی دیواری را می توان نخستین زایش راستین هنری انسان در سپیده دم تاریخ هنر دانست. به طوری كه همچنان تا كنون تداوم و تأثیر خود را در بطن زندگی جوامع بشری حفظ كرده است. در تبیین دستاورد بزرگ انسان در عصر سنگ كه جهان را با تصویر مجسم می ساخت تا برآن تسلط یابد، نباید از یاد ببریم كه هنر وی، به معنی واقعی واژه، هنربوده است. آنچه اهمیت دارد این نیست كه او تصویر آفرینی می كرد بلكه این است كه تصاویر مزبور را ماهرانه و زیبا می آفرید. امروزه نقاشی دیواری از نظر ایجاد تأثیرات قوی بصری و آفرینش زیبایی و هماهنگی فرم و ریتم، نقش ارزشمندی درآثار معماری و زیبا سازی شهری دارد. این رشته هنری اگر به درستی شناخته شود و به درستی به اجرا درآید، با توجه به فضاهای زیبا و باشكوهی كه بوجود می آورد می تواند با هنر معماری تلفیق شود، همچنین این توان و اهمیت را در خود دارد كه با مایه های فرهنگ و هنر و قوم و ملتی درآمیخته وبه آن ارزش واعتبار والایی دهد. هزاران سال پیش، انسان نخستین تصویر حیواناتی را كه برای احتیاجات خود شكار می كرده و تصاویر آنها را بر دیواره محل سكونتشان، یعنی در انتهای صخره غار نقاشی می كردند. آنان با اجرای اعمالی چون مراسم حمله به آن تصاویر، انگیزه خود را برای شكار فردایشان بالامی بردند. دراین باره هلن گاردنر، محقق و تاریخ نویس معاصر چنین می گوید: شكارگر هنرمند آن روزگار، غالباً از سطوح نا منظم وطبیعی دیوارهای غار، برجستگی ها، فرورفتگی ها، شكاف ها و لبه های تیز آنها برای ایجاد تصویر حضور واقعی شكل های خود درآنجا به طرز ماهرانه ای استفاده می كرده است. از برآمدگی دیوار می توانسته است درچارچوب خطوط كناری یك گاو وحشی مهاجم برای نشان دادن بزرگی بدن این جانور استفاده كند. هنرمند غارنشین اولیه به كشف این حقیقت نائل آمد كه آمیزه هایی از موادی چون تنه و شاخسار های سوخته درختان، شیره گیاهان، چربی های حیوانی، خاك های رسی وآب می تواند رنگ هایی پدید آورد كه تقریبأ پایدار و بادوام باشد. آن هنرمندان اولیه با چنین ابزار و موادی درجهت برآوردن نیازهای معنوی خود این نقوش زیبای حیوانی و خوش حالت را به تصویر در آوردند. از آنجا كه اجرای این آثار نه فردی، بلكه بطور دسته جمعی از سوی انسان های غارنشین اولیه كار شده است، برروی هیچ كدام ازاین آثار به جا مانده، اثری از امضاء یا نشانی ازهویت فردی هیچ هنرمندی دیده نمی شود. البته به جز موارد استثنایی كه مثلاً اثری از پنجه دست بردیوار نقاشی شده به جای مانده كه شاید بتوان آن را ازهنرمند ساحر یا جادوگر آن دسته از غار نشینان به عنوان جزیی از ادای مراسمشان دانست. جالب توجه ترین آثار نقاشی دیواری مربوط به دوره پارینه سنگی با قدمتی حدود ۳۰ هزار سال مربوط به غارهای آلتامیرا واقع درشمال اسپانیا و غارهای لاسكو واقع درجنوب فرانسه است. قدیمی ترین آثار نقاشی یافت شده در ایران مربوط به دوران نوسنگی حدود ۸ هزارسال قبل از میلاد بوده كه بر صخره های غار دوشه و در دره میرملاس در منطقه كوهدشت لرستان است. این صخره نگاره ها صحنه های رزم وشكار با تیر و كمان و حیواناتی چون اسب، بزكوهی و سگ را نشان می دهد كه به شیوه ای ساده و ابتدایی و با تركیبات مواد رنگی قرمز اخرایی، سیاه و اندكی زرد از سوی انسان های غار نشین با انگیزه اعتقادات جادویی آن منطقه كار شده است. پرفسور گریشمن در این باره چنین می گوید: نقاشی های مزبور به وسیله ساكنان لرستان در دورانی كه بشر به حالت گردآورنده آذوقه می زیسته است ترسیم شده است و این دوران مربوط است به چندین هزار سال پیش از آنكه دره ها خشك شود و انسان بتواند ازكوهسار پایین آمده و بیرون ازكوهستان زندگی كند. پس از نظر پرفسور گریشمن، هیأتی مركب از باستان شناسان خارجی و ایرانی به منطقه لرستان اعزام شدند و اظهار داشتند: نقوش روی صخره های لرستان شبیه نقوش مكشوفه درشرق اسپانیا در دوره های اخیر و مربوط به دروه ما قبل تاریخ است كه عمدتاً به صورت صخره های دسته جمعی و درزیر صخره های عظیم كه به حالت برجسته، بردیوار غار قرار گرفته اند نقش شده است. خرده سفال های پیدا شده درآنجا دلالت بر سكونت در جوار این برجستگی ها را در غار دارد. سبك این نقوش اكثراً ذهنی كارشده و صراحت اغراق آمیز درنشان دادن پیكرها و حركات آنها درعین سادگی، به بیان روشن موضوع، كه جنگ و گریز شكارچیان با حیوانات است یاری رسانده است.   منبع: روزنامه ايران، شماره 3815 به تاريخ 27/9/86، صفحه 20 (ايران زمين) http://www.irancaves.com/

What is Karst?

What is Karst?

Karst is a special type of landscape that is formed by the dissolution of soluble rocks, including limestone and dolomite. Karst regions contain aquifers that are capable of providing large supplies of water.

More than 25 percent of the world's population either lives on or obtains its water from karst aquifers. In the United States, 20 percent of the land surface is karst and 40 percent of the groundwater used for drinking comes from karst aquifers. Natural features of the landscape such as caves and springs are typical of karst regions. Karst landscapes are often spectacularly scenic areas. Examples include the sinkhole plains and caves of central Kentucky, the large crystal-clear springs of Florida, and the complex, beautifully decorated caves of New Mexico.

Common geological characteristics of karst regions that influence human use of its land and water resources include ground subsidence, sinkhole collapse, groundwater contamination, and unpredictable water supply.